Μικροπλαστικά: Πώς η έκθεση του πατέρα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο διαβήτη στο παιδί

Τα μικροπλαστικά βρίσκονται παντού: στο νερό, στον αέρα, στις τροφές και μέσα μας. Μέχρι σήμερα η συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στις άμεσες επιπτώσεις τους στον οργανισμό, αλλά νέα επιστημονικά δεδομένα που δημοσιεύονται στο περιοδικό Journal of the Endocrine Society δείχνουν ότι το πρόβλημα μπορεί να είναι πολύ βαθύτερο και να αφορά ακόμη και τα παιδιά που δεν έχουν γεννηθεί. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, η έκθεση ενός άνδρα σε μικροπλαστικά πριν από τη σύλληψη μπορεί να επηρεάσει τον μεταβολισμό των παιδιών του, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαβήτη και άλλων μεταβολικών διαταραχών.

Οι ερευνητές, αναφέρεται στο SciTech Daily, χρησιμοποίησαν πειραματόζωα για να εξετάσουν αν η επαφή των αρσενικών με μικροπλαστικά αφήνει κάποιο «αποτύπωμα» που μεταφέρεται στην επόμενη γενιά. Το ενδιαφέρον είναι ότι, αν και δεν παρουσίασαν προβλήματα και ακολούθησαν κανονική διατροφή, φαίνεται πως τα μικροπλαστικά προκάλεσαν αλλαγές σε επίπεδο αναπαραγωγικών κυττάρων, οι οποίες έγιναν ορατές μόνο στα παιδιά τους. 

Πώς σχετίζεται η πατρική έκθεση με την υγεία των παιδιών

Για να φανεί αν αυτές οι αλλαγές έχουν πραγματικό αντίκτυπο, οι επιστήμονες έβαλαν τους απογόνους σε διατροφή υψηλή σε λιπαρά, παρόμοια με τη δυτικού τύπου διατροφή που ακολουθεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι διαφορές έγιναν ξεκάθαρες. Τα παιδιά των εκτεθειμένων γονέων εμφάνισαν μεταβολικές διαταραχές σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με εκείνα των μη εκτεθειμένων, παρότι έτρωγαν ακριβώς τα ίδια τρόφιμα.

Γιατί τα κορίτσια φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο

Η εικόνα, όμως, δεν ήταν ίδια για τα δύο φύλα. Τα θηλυκά αποδείχθηκαν πιο ευάλωτα. Παρουσίασαν συμπτώματα που παραπέμπουν σε διαβήτη, με διαταραχές στη ρύθμιση του σακχάρου και αλλαγές στη σύσταση του σώματος. Παρατηρήθηκε μείωση της μυϊκής μάζας και ταυτόχρονη επιβάρυνση του μεταβολισμού. Στον αντίποδα, τα αρσενικά δεν εμφάνισαν διαβήτη, αλλά παρουσίασαν μικρότερη λιπώδη μάζα, μια διαφοροποίηση που δείχνει ότι τα μικροπλαστικά δεν επηρεάζουν όλους με τον ίδιο τρόπο.

Το κρίσιμο ερώτημα ήταν πώς γίνεται μια περιβαλλοντική έκθεση πριν από τη σύλληψη να «περνά» στην επόμενη γενιά. Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται σε λεπτές βιολογικές ρυθμίσεις και όχι σε αλλαγές στο DNA. Οι ερευνητές εντόπισαν μεταβολές σε μικρά μόρια RNA που μεταφέρει το σπέρμα. Αυτά τα μόρια δεν καθορίζουν ποια γονίδια υπάρχουν, αλλά πώς και πότε ενεργοποιούνται κατά την ανάπτυξη.

Με απλά λόγια, τα μικροπλαστικά φαίνεται να επιδρούν στους «διακόπτες» που ρυθμίζουν τη λειτουργία των γονιδίων στο έμβρυο. Έτσι, χωρίς να αλλάζει το γενετικό υλικό, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο το σώμα αντιδρά σε διατροφικές και μεταβολικές προκλήσεις αργότερα στη ζωή. Αυτό εξηγεί γιατί τα προβλήματα δεν είναι άμεσα ορατά, αλλά εμφανίζονται όταν προστεθεί ένας επιβαρυντικός παράγοντας, όπως η ανθυγιεινή διατροφή.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για το μέλλον της δημόσιας υγείας

Το πόρισμα της μελέτης ενισχύει την ιδέα ότι η περιβαλλοντική ρύπανση δεν αφορά μόνο όσους εκτίθενται άμεσα. Αντίθετα αφήνει ένα βιολογικό ίχνος που μεταφέρεται στα παιδιά, με μεταγενέστερες επιπτώσεις στην υγεία τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η πατρική έκθεση, που συχνά υποτιμάται σε σχέση με τη μητρική, μπορεί να παίζει καθοριστικό ρόλο.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι πρόκειται για πειραματική μελέτη και όχι για άμεση απόδειξη κινδύνου στους ανθρώπους. Ωστόσο, τα αποτελέσματα ανοίγουν ένα νέο πεδίο προβληματισμού για το πώς η καθημερινή επαφή με μικροπλαστικά έχει επιπτώσεις όχι μόνο στη δική μας υγεία, αλλά και σ’ εκείνη των επόμενων γενεών. Το επόμενο βήμα είναι να διερευνηθεί αν παρόμοιοι μηχανισμοί ισχύουν και για τη μητρική έκθεση και αν υπάρχουν τρόποι να περιοριστούν ή να αντιστραφούν αυτές οι επιδράσεις.